Kadın Doğum Uzmanı - Op. Dr Güray Ünlü
OP. DR. GÜRAY ÜNLÜ

İnfertilite

İnfertilite


Korunmasız bir yıllık cinsel ilişkinin sonunda gebe kalamamadır.Çiftler bir yılın sonunda % 90 ,ikinci yılın sonunda % 95 gebe kalabilirler.

İnfertilite sorunu % 10 çiftte gözlenen bir sorundur. 

Gebelik hemen oluşmalı mıdır?

İlk 3 ayda %25

ilk 6 ayda %63

ilk 9 ayda %75

ilk 1 yılda %80-90 gebelik meydana gelir.

İlk yıldan sonraki her 6 ay içinse bu oran sadece %3-5 dir.

Yani düzenli, korunmasız cinsel ilişkiye başladıktan sonra 1 yıl kadar beklemek gerekir.

İnfertilite nedenleri

İnfertilitede kadına bağlı nedenler  %40-50

İnfertilitede erkeğe bağlı nedenler  %30-40

Ortak nedenler  % 10-20

İnfertil çiftlerin değerlendirilmesinde kadın ve erkek beraber  incelenmelidir. Çünkü erkeklerde sorun çıkması ya da en azından ortak sorunlar olması, hiç de azımsanmayacak kadar fazladır.

Kadınlardaki nedenler sıklık (%)

Yumurtlama sorunları %15-20

Rahim ağzı sorunları %5-10

Rahim-tüp sorunları %30

Karın zarı(peritoneal) sorunlar %40

Açıklanamayan sorunlar %10

İnfertilitede sorulması gerekenler

1. Yaş sorgulanır: yaş ilerledikçe  infertilite sıklığı artar.

2. İnfertilite  süresi: bu süre uzadıkca başarı şansı azalır.

3. Ek sorumlu olabilecek medikal faktörler araştırılır.

4. İnfertilitede cinsel ilişki sıklığı: haftada 4 den fazla ise %83 gebe kalınırken , haftada 1 veya daha azsa bu oran %16 ya düşer.

5. İlişki ile ilgili alışkanlıkları: vaginal duş , cinsel ilişki pozisyonu...vs    

Tuboperitoneal faktörler:

Fimbria denilen tüpün uç kısmı yumurtayı yakalayamaz.Tüpün salınma tarzındaki hareketi bozulur.Tanı laparaskopi  ile konulur.  En çok olan  tüplerde yapışma  nedenleri :

-Endometriozis

-Tüp çevresi yapışıklıklar (cerrahi, infeksiyon, endometriozis gibi nedenler)

-Pelvik tüberküloz olabilir.

IVF,  tüplerdeki tıkanıklıkları   by-pass  etmek  amacıyla geliştirilmiştir. İnfertilitenin yaklaşık %15 ‘inden sorumludur. Tubal faktörlerin çoğunluğunu gebelik sonrası veya  seksüel  geçişli  enfeksiyonlar  oluşturur.

Tüp ucunda tıkanıklığı  olanlar ve tüplerin alındığı hastalarda IVF tek seçenektir.  

Endometriozisde infertilite  hastaların  %20-40’ında  görülmektedir.Tüplerde yapışma, periton sıvısında kimyasal değişiklikler yaratır. Ayrıca immun sistemdeki etkileri ile yumurtlama cevabını kötüleştirir, daha az ve kalitesiz yumurta oluşmasına neden olur.  Başarısız  medikal  ve  cerrahi  tedaviyi  takiben  birinci  yılın  sonunda,  ileri  evre  endometrioziste  ve diğer faktörlerin de yeraldığı infertilitede  IVF uygulanabilir. Evre  I-II de başarı oranı  %33 iken, evre  III-IV‘te %10‘lara düşmektedir.  

Sebebi açıklanamayan infertilite:  

2-5 yılık düzenli cinsel ilişkiye rağmen üreme sistemleri ve  hormon  testlerinde  infertiliteyi  açıklayacak  belirli  anormallik  saptanmayan  çiftler  için bu tanım kullanılır. Normal spermiyogram , yeterli folikül gelişimi (>12 mm), normal rahim filmi, pozitif  post-koital  test  vardır.  İnfertil  çiftlerin  yaklaşık  %10 ‘u  bu  gruba  dahildir.  Tedavide  sırasıyla yumurtlama tedavileri, aşılama tedavisi, IVF denenmelidir. 

Yumurtlama bozuklukları:

İnfertil çiftlerin yaklaşık %21‘inde yumurta üretilememesi sorunu vardır ve bununda önemli bir  kısmını polikistik over hastalığı  oluşturur. Ovulasyon  indüksiyonu  ile  %90 oranında  başarılı  sonuçlar  elde  edilebilir.  FSH  >18IU/L,  E2  >60  pg/ml  olduğunda  IVF  başarısı  düşüktür.

Servikal  faktör:

İnfertil  çiftlerin  %10‘undan  sorumludur. Servikal  mukusun  konsepsiyon döneminde  istenilen  özellikte  olmaması  neden  olarak  gösterilmektedir.  Post-koital  test  ile  fikir  edinmek mümkündür.  Çoğunlukla inseminasyon,  sorunu  by-pass  etmek  için  yeterlidir.  Ancak,  başarısız  durumlarda  IVF denenebilir.

İnfertilitede erkek faktörü: 

İnfertil çiftlerin yaklaşık %35‘inde erkek faktörünün rol oynadığı bilinmektedir. 1992 yılında ICSI‘nin rutine girmesi ile tedavide başarı şansı artmıştır. ICSI ile mastürbasyon yardımıyla alınan spermin yanı sıra biopsi yoluyla alınan  spermler  de başarıyla  kullanılabilmektedir.  Ancak  fertilizasyon  ve  gebelik  oranları azospermik vakalarda daha düşük seviyelerde olmaktadır.

ICSI; normal yumurta  varlığında ve daha önce inseminasyon  ve tüp bebekte  fertilizasyon  başarısızlığı  olan  düşük  semen  parametreli,  olumsuz  akrozom  reaksiyonu  ve fertilizasyon problemi olan ve yüksek titrede antisperm antikoru olan çiftlerde tek seçenektir.

İnfertilitede başarı oranları  

Yardımcı üreme tekniklerindeki tüm gelişmelere karşın, ortalama eve bebek götürme oranları henüz istenilen  düzeylere  ulaşmamıştır.  iyi  prognozlu  hastalarda  %35,  kötü  prognozlu  hastalarda  %5 -10 civarındadır.

İnfertilitede kötü prognoz kriterleri

kadının yaşı  >38,  follikül sayısının azlığı, olgun yumurta kalitesinin bozulması, rahim iç duvarının embrioyu kabul etmesinin  bozulması, kromozomal anomaliler kötü sonuçların nedeni olabilir.

Tüplerin kapalı olduğunu araştırmak için 

1.HSG (rahim filmi)

2.L/S (laparoskopi)

3.Falloskopi kullanılabilir.

Rahimin araştırılmasında kullanılan yöntemler:

1.Ultrasonografi ile rahim anomalileri , rahimdeki miyomlar ,rahim iç duvar polipleri araştırılabilir.

2.Histerosalpingografi ( HSG ) ile tüplerin açık olup olmadığı na bakılabilir.Aynı zamanda rahimin şekli, tüplerin hareketini engelleyen durumlar açıklığa kavuşturulabilir.

3.Histeroskopi ile rahim iç duvarında yapışıklık , rahim iç duvarına ait kitleler, rahimdeki doğuştan anomaliler anlaşılabilir.

4.Laparoskopi ile tüplerde yapışıklık ,rahim anomalileri ,tüplerin açık olup olmadığı anlaşılabilir.

5.Endometrial biopsi ile rahim iç duvarının hormonlara verdiği cevap, bazı enfeksiyonlar anlaşılabilir.Ultrasonla gözlenememiş polipler biopsiyle alınabilir.

6. Menstrual kan kültürü kullanılabilir.

Rahim filmi nasıl çekilir?

Rahim filminde ağrı duyulur mu ?

Sıvı tüplerden karnınızın içine dökülürken bir miktar ağrı duyabilirsiniz.Fakat bu ağrı çok şiddetli bir ağrı değildir ve kendinizi gevşek tutabilirseniz daha az hissederseniz.Kabaca, bir adet ağrısından biraz daha kuvvetli hissedilebilir.İsterseniz hafif anestezi verilerek de çekilebilir.

Rahim filminde kullanılan radyokontrast madde zarar verir mi?

Sıklıkla yağda çözünebilen radyokontrast maddeler kullanılır, bu şekilde daha iyi görüntü elde edilir.Verilen sıvıların alerji ihtimali çok zayıftır.Rahim duvarlarınıza zarar vermez.

Rahim filminin yararı var mıdır?

Bu film çekildikten sonra tüplerdeki küçük tıkanmalar açılabilir ve gebe kalma üzerine faydası olabilir.Bu etki genelde 3-4 ay kadar sürer.Film sonrasında gebelik şansı %4-5 artar.

İnseminasyon (aşılama)

Aşılama ne zaman gerekir?

- seksüel  disfonksiyon

- rahim ağzı sorunları

- retrograd ejakulasyon

- açıklanamayan infertilite

- düşük kalitede sperm

- anormal sperm yapısı

- antisperm antikor varlığı

DOKTORUNUZA SORUN

"Doktorunuza Sorun" formumuz yardımıyla Op. Dr. Güray Ünlü'ye rahatlıkla ulaştırabilirsiniz.