Kadın Doğum Uzmanı - Op. Dr Güray Ünlü
OP. DR. GÜRAY ÜNLÜ

Jinekoloji

Menopoz


Menopozal belirtiler

Kadın  hayatında  ortalama  400  adet dönemi olur.

Menopoz,  kadının doğurganlığının  bitmesi,  bazı  vucut  değişiklikleriyle    yeni  bir  dönemin başlamasıdır.Hormonal, fiziksel ve  psikolojik  değişiklikler  oluşabilir. Damar sertleşmesi ve  kalp  damar  hastalıklarına  eğilim  artması da istenmeyen durumlardan biridir. Gastroentestinal  sistem  değişiklikleri, barsak  mukozasında incelme , mide salgılarında azalma, safra taşına eğilim de artar. Menopozda cilt değişiklikleri , esneklikte azalma, hassas hale  gelme,  çene  ve  dudaküstünde menopozda kıllanma da ciltte görülen değişikliklerdendir.Eklem yüzeylerinde dejenerasyonlar gözlenebilir.Savunma  sistemi  değişiklikleri gözlenebilir.

Menopoz belirtileri nelerdir ?

Menopozun  erken belirtileri :

-adet düzensizlikleri,

-menopozda sıcak basması,

-menopozda terleme,

-gece terlemesi,

-uykusuzluk,

-menopoz döneminde sinirlilik tir.

Bu akut şikayetler 2 -5 yıl kadar sürer ve sonra genelde çekilir.

5-8 yıllık dönemde orta vadede gözlenen şikayetler başlar. 

Orta-uzun  dönem etkileri olarak :

-menopozda vajinal kuruluk,

-menopozda cinsel ilişkide ağrı,

-sık idrar yolu enfeksiyonları,

-mesane aktivitesinde artış ve sık idrara çıkma,

-deride kuruma ve esnekliğinde azalma,

-stres ve hafif depresyon ,

-kardiyovasküler etkiler,

-hipertansiyon

-kan yağlarındaki değişiklikler

-osteoporoz görülebilir.

Bu şikayetler menopozda uzun sürede görülen belirtiler dir.

Menopoza girme yaşı

Ülkemizdeki menopoz yaş ortalaması 46 civarıdır.Eğer 40 yaştan erken olursa erken menopoz olarak adlandırırız.

Yumurtalıkları alınan kadında menopoz belirtileri

Ameliyat olarak veya ışın tedavisiyle menopoza giren hastalarda şikayetler daha çok ve ani olur.Çünkü östrojendeki azalma kademeli değil ani gerçekleşir.Bu hastalara engel durum yoksa menopoz tedavileri başlanabilir.

Menopozda östrojen biter mi ?

Üreme çağında  yumurtalıktan üretilen kadınlık hormonu, menopoza girince  cilt  ve  ciltaltı  yağ dokusunda, böbreküstü bezinde üretilmeye başlanır.Menopozal dönemdeki östrojen üreme çağındakinden farklı tiptedir.


Menopozda cinsel hayat

Menopoz döneminde cinsel hayat ın biteceği fikri yanlış bir fikirdir. Menopozda vajinal duvarda incelme gözlenebilir fakat bu durum çeşitli ilaçlarla tedavi edilebilen bir durumdur. Menopoz döneminde cinsel ilişki durumunda canınızın yanacağı fikriyle vajinal ıslanma nız gecikebilir.Vajinal kayganlaştırıcılar verilebilir.İlişkiden geri durmanız vajenin daha da incelmesine yolaçabilir.Eski cinsel hayatınıza yakın bir ritmi devam ettirmekte fayda olur.

Menopozda cinsel istekte azalma olmamaktadır.  Ama tabiiki cinsel istekte vücut ağrılarınız,yorgunluklarınız da etkin olabilir.Erkeklerde cinsel beklenti ve performans kadınlardan daha uzun devam edebiliyor.Eşinizin sertleşme ya da cinsel ilişkiyi güçleştirecek hastalıkları yoksa, çok büyük ihtimalle cinsel hayatınıza devam etmek isteyecektir.

Saplantılardan kurtularak, bu döneme farklı bir gözle bakmak en iyisi...

Vajinal Kuruluk

Östrojen vajinaya kan akımını arttırır ve vajenin direncini sağlar.Ayrıca östrojen, vajendeki bezleri uyararak salgı artışı yapar. Östrojen, vajenin asitliğini ve vajenin kendisini korumasını sağlar.Böylece östrojen yokluğunda vajen daha az asidik olur ve bu da enfeksiyonlara yatkınlığı arttırır.

Vajen sağlığı üzerinde cinsel aktivitenin devam ettirilmesinin olumlu etkileri olabilir.Daha  sık cinsel ilişkiye giren hanımla, girmeyen hanım arasında vajenin kalınlığı açısından fark oluşur.Daha sık ilişkiye giren kadında vajen daha kalın ve korunaklı olur.

Vajenin derisinin kalınlaştırılması ve daha ıslak olması için  vajinal haplar,kremler,kayganlaştırıcılar verilebilir.

Menopozda sıcak basması nasıl olur ?

Sıcak basması menopozda  ilk  ve  en  çok  görülen  belirtidir.  Sıcak basması  hissi aniden gelen yüzde ve özellikle sırtta hissedilen bir histir. Hastalar kaynar su dökülmesi gibi diye tarif ederler.Yaklaşık 2-5 dakika arasında sürer.

Menopozda sıcak basması ölümcül bir belirti değildir fakat kişinin güven duygusunu zedeler ve hayatını sekteye uğratabilir. Kişinin sosyal yaşamını ,yaşam kalitesini çok etkiler.Yani azımsanmayacak bir şikayettir.

Sıcak basmaları alkol ,kafein ,sıcak ortam ve baharatlı gıdalarla tetiklenebilir.Bu belirtilerin kültürel farklılıklardan da etkilendiği düşünülür. 

Menopozda idrar sorunları nelerdir ?

İdrarla ilgili problemler olabilir.Mesane  trigonu  ve  uretra denilen idrar çıkış deliği,östrojen bağımlıdır.  Östrojen  eksikliği,menopozda  sık  idrara  çıkma  ve  menopozda idrar  yanması na  sebep  olabilir.Mesane üzerinde ve alt genital bölgede ağrı olabilir.

Menopozda depresyon

Menopozda depresyon sıklığı artabilir.Eğer depresyon yatkınlığı olan ve geçmişte depresyon geçirmiş olan bir kadınsanız dikkat etmek gerekiyor. Menopozda sıcak basmaları bazen panik atak zannedilebilir.Olabildiğince günlük hayattan kopmadan,dost arkadaş çevrenizi genişleterek bu dönemi rahat yaşayabilirsiniz.

Bazen menopozun ilk belirtisi depresyon sıklığında artış olabilir.Bu tür sorunlarınız varsa psikiyatri uzmanlarından destek almakta fayda olur.

Menopozda kemik erimesi 

Menopozda kemik  kütle  kaybı yani osteoporoz görülebilir. Menopozda kemik erimesini arttıran nedenler  vardır. Uzun süreli hareketsizlik , ailede osteoporoz hikayesi, erken menopoz,  fizik  egzersiz  azlığı,  süt,  yoğurt  gibi  kalsiyumdan  fakir  beslenenlerde daha çok görülür.  Alkol  tüketimi ve sigara da kemik erimesini arttırır.

Kemik erimesini arttıran ilaçlar :

Bazı osteoporozu arttıran ilaçlar  vardır ;kortikosteroid  veya  heparin  kullanımı gibi. 

Kemik erimesini arttıran hastalıklar :

Hikâyede  hipertiroidi,  hiperparatiroidi,  cushing,  malabsorbsiyon, kronik renal yetmezlik, kronik hepatik yetmezlik, romatoid artrit, hipogonadizm bulunan hastalarda  kemik erimesi daha çok gözlenebilir. 

Erken  menopoz

40  yaşının  altında  görülen  menopoza  erken menopoza girme denir. Erken menopoz nedenleri  radyoterapi  ve kemoterapi görme, genetik, oto immun sebepler (vücudun kendi dokularına karşı savunma geliştirmesi ), psikolojik  travma,  bilinmeyen nedenler olabilir.  

Menopoz hastalarından hangi tetkikler istenir ?

FSH,  LH,  TSH,  prolaktin,  rutin biokimya, kemik dansitometre, mammografi,meme ultrasonu,servikal smear  gerekirse psikiyatri konsültasyonu istenebilir.

Menopoz Tedavisi

Menopoz dönemi çoğu hanım için kısa süreli sıkıntılarla geçirilir ve menopoz tedavisi her hastaya gerekli değildir

Hormon replasman tedavisi (HRT) nasıl uygulanır ?  

Menopoza yeni giren kadınlarda  siklik tedavi verilebilir.Bu tedaviyle  kanamalı , adet görebildiğiniz bir düzen yaşarsınız. Uzun süreli tedavide  kanamasız  tedavi  uygun olabilir. Düşük doz östrogen ve progesteron verilebilir .Cerrahi menopozda sadece östrogen tedavisi yeterli olabilir.

Kimlere menopoz tedavisi verilmez ?

Menopoz  tedavisinin  kesin verilmemesi gereken durumlar şunlardır :

Kalp krizi, geçirilmiş serebrovasküler olay, geçici iskemik atak, akut karaciğer 

hastalığı,  östrojen  bağımlı  tümörler  (meme,  endometrium).  

Menopoz tedavisinin verilmemesi  gereken  durumlar şunlardır :

İskemik  kalp  hastalığı,  hipertansiyon ,  kronik  karaciğer hastalığı, safra kesesi hastalıkları, diyabet, hiperlipidemi.Bu  grup hastada ancak çok gerekliyse, hastanın genel durumu gözetilerek tedavi verilebilir. 

Menopoz tedavisi kimlere verilir

Tedavi:

-aşırı sıcak basması ,terleme gibi akut şikayeti olan ,

-ailesel demans öyküsü olan,

-vajende aşırı incelmesi olan  ve buna bağlı olarak menopozda  idrar yapma ve cinsel ilişki problemi yaşayan hastalar

-menopozda kemik erimesi olan hastalarda uygundur.

Menopoz tedavisinin kardiyovasküler etkileri nelerdir ?

Son yıllardaki çalışmalar menopoz tedavisinin kardiyovasküler koruyucu etkisi nin olmadığını göstermiştir.Kardiyovasküler hastalığı bilinen hastaya tedavi başlamak riskli olabilir.Hasta eğer kardiyovasküler hastalığı varken ilaca başlamış ve kullanıyorsa devam edilebilir.Ama özellikle hiç ilaç başlamamış ise ve kullanıp bırakma periyotları olursa zararlı olabilir.Dolayısıyla menopoz tedavilerinin kullanımı bu bilgilerden sonra kısıtlanmıştır.

Menopoz tedavisini ne kadar almalıyım ? 

Menopoz tedavisi  1-2 yıl kadar sürdürülebilir.Bu süreyi biraz da hastanın yakınmaları belirler.Daha uzun süreli kullanım da olabilir.8-10 yıllık kullanımlardan sonra bazı riskler artar.

Menopozda beslenme

Vücudun menopozda bazal metabolizma hızı  azalır. Daha az yiyecek ve kalori vücuda yeter hale gelir.Yenilen besinleri daha da azaltmak uygun bir çözüm değildir. Hareketliliği arttırarak kaloriyi daha çok yakma yoluna gitmekte fayda olur.Kalsiyum ve D vitamini alımına dikkat etmek gerekir.Ülkemizde D vitamini eksikliği çok yaygın.D vitamini düzeyinize baktırmanız iyi olabilir.Fitoöstrojenlerden zengin beslenme, günlük süt ve ürünleri tüketimini arttırma iyi olacaktır.

Fitoöstrojenler nelerdir ? 

Bitkisel kadınlık hormonu na fitoöstrojen denir.Fitoöstrojenlerin en yaygın ve en önemli grubu izoflavonlar ve lignanlardır.

Bitkisel kadınlık hormonu bulunan gıdalar nelerdir ?

İzoflavonlar soya fasulyesi,kuru fasulye,mercimek,yulaf,çavdar,bezelye,sebzeler,çay ve şarapda bulunur.Lignan grubu ise daha yaygındır.Tüm tahıllar, tohumlar (keten tohumu,susam,ayçekirdeği ),zeytin,yerfıstığı,kiraz,şeftali,erik,elma,brokoli,armut,havuç,kiraz,soğan,sarımsak,rezene,ahududu,böğürtlen lignan içerir. 

 Japon kadınlarda daha az sıcak basmaları olmasının nedeninin sık soya tüketmeleri olduğu düşünülür.Hatta Japonca da sıcak basmasına karşılık gelen kelime yoktur.

Menopozda spor

Menopozal dönemde spor aktiviteyi arttırmanız gerekmekte.Kilo alımını sınırlamak , kemiklerinizin yapılanması sürecinin devamını sağlamak, depresyon riskini azaltmak, kardiyovasküler risk faktörlerini azaltmak, kandaki yağ oranlarını dengelemek için spor önemli. Öncesinde kemik mineral dansitometri testi yapılabilir.Travma durumundaki riskinizi öğrenebilirsiniz.Travma riski çok olan sporları yapmamakta fayda olur.Yürüyüş, bisiklete binme, yüzme önerilebilir.

Menopozda sağlıklı yaşam 

Menopoz kadınlığın bitişi gibi algılanmamalı.Pekala zinde aktif hayatınıza devam edebilirsiniz. Aslında bu dönemde sağlıklı kalmak  için, gençlik dönemlerinde de sağlığınıza ilgili bir hanım olmanız gerekiyor. Menopoz tedavilerini ömür boyu almak elbette mümkün değil.Beslenme önerileriyle bu sevimsiz dönemi kolaylaştırabilirsiniz.Hastalarıma kendilerinin yulaflı-çavdarlı ekmek yapmalarını,soya fasulyesi ve yağı tüketmelerini (haşlayarak deep frezzde bekletebilir,piyazını ya da yemeğini yapabilirsiniz),keten tohumunu yoğurt ve salata üzerinde tüketmelerini ve diğer fitoöstrojen içeren gıdaları öncelikli olarak tüketmelerini öneririm.

Menopoz sonrası kanamalar

40  yaş üstündeki hastada en  az  6  aylık  kanamasız  dönemi  takiben  olan  vaginal  kanamalardır.Menopoz sonrası kanamalar hastanın yaşı arttıkça kötü huylu nedenlerden olabilir.Yaklaşık % 30 endometrium kanserleriyle ilişkilidir.Aksi ispat edilene kadar kötü huy aklımızda bulunmalıdır.

Menopoz sonrası kanama nedenleri 

Dışardan alınan östrojen %30, atrofik endometrium  ( rahim iç duvarının incelmesi ) %30, endometrium kanseri %15, menopozda endometrial polip ve menopozda servikal polip  %10, endometrial hiperplazi %5, diğer (serviks Ca, sarkom) %10.

Menopozda vajinal atrofi, vaginal maligniteler, vaginal intraepitelial neoplazmalar, servikal polipler, servikal maligniteler,  servikal  erozyonlar,  endometrial  polipler,  endometrial  maliniteler,  endometrial  hiperplaziler, hormon salgılayan over tümörleri  düşünülmelidir.

Menopoz sonrası kanamada neler yapılır ?

Servikal  smear, lezyondan biyopsi, probe küretaj ( endometrial biopsi ),fraksiyone küretaj , kolposkopik biyopsi, histeroskopi/biyopsi, laparaskopi planlanabilir.

Yaklaşımda  lezyonun yeri, hastanın yaşı, sosyoekonomik durum, genel durum, takibe gelebilme sıklığı göz önünde bulundurulur.

Çoğu zaman neden atrofik vaginitdir. Teşhis konuldukdan sonra östrojen içeren kremlerin vaginal uygulanması yeterlidir.

Servikal polipler in  postmenopozal devrede görülmesi pek olağan değildir, genellikle östrojen fazlalığında  , over tümörlerinde veya şişmanlıkta oluşabilir.

Servikal maligniteler: Menopozal dönemde  görülme oranı artar, tarama smearleri bu yaşlarda daha sık yapılmalıdır.

Endometrial polipler: Östrojen  fazlalığının bir belirtisidir. Miyom ve hiperplazilerle beraber olabilir.

Myomlar menopozda kendiliğinden küçülürler ve tedavi gerektirmeyebilirler.

Postmenopozal kanamada tedavi nedene  yöneliktir. Özellikle kötü huylu durumların atlanmaması ve hemen cerrahiye alınması gerekir. 

DOKTORUNUZA SORUN

"Doktorunuza Sorun" formumuz yardımıyla Op. Dr. Güray Ünlü'ye rahatlıkla ulaştırabilirsiniz.